Türkçedeki “-di’li geçmiş zaman” kuralının en net karşılığı olan bu tense, aslında İngilizcede en sık karşılaşacağınız ve en çok kullanacağınız yapılardan biridir. Peki onu Present Perfect’ten ayıran keskin çizgi nedir? önce matematiğini anlayalım.

Simple Past Tense’in Matematiksel Dizilimi (Cümle Yapısı)

Bu zamanın en temel kuralı, fiillerin 2. hallerini (Verb 2) kullanmaktır. Burada fiiller düzenli (regular) ve düzensiz (irregular) olarak ikiye ayrılır.

• Düzenli Fiiller: Sonuna -ed takısı alırlar. (Örn: play -> played, watch -> watched)
• Düzensiz Fiiller: Belirli bir kuralı yoktur, kelime değişime uğrar ve ezberlenmesi gerekir. (Örn: go -> went, see -> saw)

Olumlu Cümleler

Formül oldukça basit: Özne + Fiilin 2. Hali (formül: s+v2)

• I worked yesterday. (Dün çalıştım.)
• He saw a movie last night. (Dün gece bir film izledi.)
• They went to İzmir two years ago. (İki yıl önce İzmir’e gittiler.)

Olumsuz Cümleler

Olumsuz yapmak için devreye did not (kısaca didn't) girer ve en önemlisi, fiil yalın hale (Verb 1) geri döner! (did, do fiilinin ikinci halidir doğru mu?)

Formül: Özne + didn't + Fiilin 1. Hali

• I didn’t work yesterday. (Dün çalışmadım.)
• He didn’t see a movie last night. (Dün gece bir film izlemedi.)
• They didn’t go to İzmir two years ago. (İki yıl önce İzmir’e gitmediler.)

Soru Cümleleri

Soru sorarken Did yardımcı fiili cümlenin başına gelir ve aynı olumsuz cümlede olduğu gibi, fiil yine yalın hale (Verb 1) döner.

Formül: Did + Özne + Fiilin 1. Hali?

• Did you work yesterday? (Dün çalıştın mı?)
• Did he see a movie last night? (Dün gece bir film izledi mi?)
• Did they go to İzmir two years ago? (İki yıl önce İzmir’e gittiler mi?)

Ne Zaman Kullanılır? (En Önemli Kısım)

Gelelim en can alıcı noktaya. Simple Past Tense’i ne zaman kullanmalıyız?

1. BİTMİŞ Zaman, BİTMİŞ Eylem

Bu kural, Simple Past Tense’in kimliğidir. Eğer bir eylem, geçmişte belirli bir zamanda gerçekleştiyse ve hem eylem hem de o zaman dilimi artık bittiyse, Simple Past Tense kullanılır. Cümlenin içinde eylemin ne zaman yapıldığını belirten zaman zarfları vardır.

Anahtar Zaman Zarfları: yesterday, last night, last week, five minutes ago, in 2010, when I was a child...

• She graduated from university in 2018. (2018’de üniversiteden mezun oldu.) – 2018 yılı bitti, mezuniyet eylemi de o yılda kaldı.
• We visited the museum last month. (Geçen ay müzeyi ziyaret ettik.) – Geçen ay bitti, ziyaret eylemi de o ayda kaldı.
• I called you an hour ago. (Seni bir saat önce aradım.) – Bir saat öncesi bitti, arama eylemi de o anda kaldı.

2. Hikaye Anlatımı ve Sıralı Olaylar

Geçmişte yaşanmış bir olayı veya bir hikayeyi anlatırken, eylemleri oluş sırasına göre art arda sıralamak için Simple Past Tense kullanırız.

• This morning I woke up late, I skipped breakfast and I ran to the bus stop. (Bu sabah geç uyandım, kahvaltıyı atladım ve otobüs durağına koştum.)

3. Geçmişteki Alışkanlıklar

Eskiden yaptığımız ama artık yapmadığımız alışkanlıkları ifade ederken de bu zamanı kullanabiliriz. (used to yapısıyla benzer bir anlam taşır.)

• I played basketball every day when I was a student. (Öğrenciyken her gün basketbol oynardım.)

En Büyük Karşılaştırma: Simple Past vs. Present Perfect

İşte geldik o meşhur sorunun cevabına. İki zaman arasındaki farkı anlamanın en iyi yolu, senaryolar üzerinden gitmektir. Unutmayın: Simple Past geçmişin bir fotoğrafını çeker, Present Perfect ise geçmişten bugüne uzanan bir köprü kurar.

Senaryo 1: Lahmacun İkilemi

• I ate lahmacun yesterday. (Simple Past)
  • Anlamı: Dün lahmacun yedim. Bu bilgi dün yaşandı ve bitti. Bugünle hiçbir ilgisi yok. Belki bugün canım yine lahmacun yemek istiyordur, bilemeyiz. Olay dünde kaldı.
• I have eaten lahmacun this week. (Present Perfect)
  • Anlamı: Bu hafta lahmacun yedim. “Bu hafta” henüz bitmediği için, geçmişteki bu eylemin şu anki kararıma (“bugün canım lahmacun istemiyor”) bir etkisi var. Olayın sonucu şu ana bağlanıyor.

Senaryo 2: Kayıp Anahtar Vakası

• I lost my keys. (Simple Past)
  • Anlamı: Anahtarlarımı kaybettim. Sadece geçmişte böyle bir olayın yaşandığını belirtiyorum. Belki dün kaybettim ama sonra buldum. Cümlenin şu anki durumla bir bağlantısı yok.
• I have lost my keys. (Present Perfect)
  • Anlamı: Anahtarlarımı kaybettim. Sonuç: Şu anda anahtarlarım yok ve belki de eve giremiyorum. Geçmişteki eylemin şu an üzerinde bariz bir etkisi var.

Bilgini Test Et: Alıştırmalar

Aşağıdaki boşlukları parantez içindeki fiillerin doğru haliyle (Simple Past veya Present Perfect) doldurun.

1. I ________ (see) that movie three times. It’s my favorite.
2. She ________ (move) to London in 2021.
3. We ________ (not decide) where to go on holiday yet.
4. ________ you ________ (finish) your homework last night?
5. He ________ (just / leave) the office. You can’t catch him.

Cevaplar: 1. have seen | 2. moved | 3. haven’t decided | 4. Did … finish | 5. has just left

Sonuç

Gördüğünüz gibi Simple Past Tense, sınırları net bir zamandır. Geçmişte yaşanmış ve o anda noktalanmış olaylar için kullanılır. Present Perfect Tense ise geçmişle bugün arasında görünmez bir bağ kurar. Bu ayrımı kavramanın en iyi yolu, bol bol örnek görmek, dinlemek ve hata yapmaktan korkmadan pratik yapmaktır. Tıpkı bir önceki yazıda söylediğimiz gibi, bazı şeyler anlatılınca değil, siz fark ettiğinizde, yani hazır olduğunuzda anlaşılır.

Çok önemli küçük bir detay daha

Hatırlatma: Simple past tense ve Present Perfect tense arasındaki zaman farkını Türkçeye (çok sıklıkla) -di li geçmiş zamanı tercüme ettiğimiz gibi tercüme ediyoruz. Yani ‘Türkçe de anahtarımı kaybettim’ cümlesi klasik -di li geçmiş zaman cümlesidir. İşin ilginç tarafı şu; Biz Türkçe’de bu ve benzeri bir basit geçmiş zaman cümlesine ‘present perfect tense anlamını veya ‘-di li geçmiş zaman anlamını ekstra kelimelerle değil davranış tutum ve üslubumuzla ekleriz. Spesifik olarak sorulduğu zaman da zaten ekstra açıklama yaparız. Derin dil felsefesi ve antropolojik detaylarda kaybolmadan -di li geçmiş zamanla ilgili son detaylara geçmek isterim.

Durum zaman ve -di li geçmiş zaman

Sadece fiillerin değil, hal, an ve durumların da -di li geçmiş halleri vardır. Yani durum zamandaki -di ekini kesinlikle karıştırmamak gerekir. ne demek istiyorum dikkat:

Yürüdüm, gördüm, sordum kelimelerindeki -di li geçmiş zaman yapısıyla

hastaydım, evdeydim, öğrenciydim kelimelerindeki -di li geçmiş zaman yapısı farklıdır

Çünkü hasta olmak, evde olmak, öğrenci olmak: to be fiilinin (olmak fiilinin) mevzusudur. Yani ‘am is are’ yardımcı fiillerinin (bizim dilimizdeki -im, ım, sın, sin, gibi) geçmiş zamanlarıyla, fillerin geçmiş zamanları da yanılgıya sebep olabileceği için bu detaya çok dikkat.

Ayrıca klasik fiil ve durum fiil aynı geçmiş zaman cümlesinde karşı karşıya geldikleri zaman ortaya yeni bir zaman çıkıyor. Past progressive tense. O yazıyı hazırladığım buradaki linki güncelleyeceğim.

Present perfect tense ve dilimizdeki karşılığı

Bizim dilimizde, present perfect tense’i tam olarak karşılayan dilbilgisel bir zaman adı yoktur. Bu yüzden kaynaklarda belirsiz geçmiş zaman olarak dile getirilir. Belirsizdir, çünkü present perfect tense kullanırken önemli olan yapılan hareketin tarihi değildir. Dikkat; Zaman ve tarih Present Perfect tense’de farklıdır ve önem arz eder. Tarihe vurgu yapmayız ancak bu durum, ‘zaman zarfı’ kullanmayacağımız anlamına gelmez.

Pratikte farklılıklar gösteren present perfect tense’in bazı ayrıntılarını anlamak bir çok öğrenci için gerçekten zor. Hatta, anlamsal açıdan İngilizcedeki en zor zaman bu zamandır. İngilizcede, Türkçeye -di’li geçmiş zamanla tercüme ettiğimiz 2 farklı zaman var. Bunlardan biri present perfect ve diğeri de simple past tense’dir. Ayriyeten sadece -di’li geçmiş zamanla ifade ettiğimiz bazı cümlelerin kendi anadilimizde hangi zamana veya hangi hareket bütününe istinaden söylendiğinin çoğunlukla farkında olmayız ama biliriz. Ancak bunu umursamayız da. Çünkü bir dilde kurduğumuz cümleler, karşı tarafa anlatmak istediğimizi, aktarmak için kullandığımız araçtır amaç değildir. Ancak present perfect tense istisnai olarak burada, amacı temsil eder. (‘Türkçeden İngilizceye’ açısından baktığımızda varabileceğimiz bir çıkarımdır)

Bu tense’in, içselleştirilmiş ve pratikteki (kişiler arası) doğru kullanımından önce, matematiksel olarak doğru kullanabilmemiz için temel kurallarını ve genel kurallarını bilmemiz gerekiyor. Bu zamanı öğrenirken başlangıç aşamasında önemli olan budur. Yani önce cümle yapısını bilmeniz ancak nerede ne zaman nasıl tercih etmemiz gerektiğini tam olarak öğrenmeyi zamana bırakmanız gerekmektedir. Çünkü öğrenmenin en iyi yolu onu deneyimlemektir. . .

Önce dizilime, detaylara ve ardından da zamanla anlayacağımız kullanım detaylarına bakalım;

Present perfect tense matematiksel dizilimi

Özne ve have has fiili ve ardından fiilin üçüncü halini kullanırız. Şu formüle ve cümle örneklerine bakalım

Temel formül: 

 
Have
  +         Subject + Verb3
Has

Temel matematiği temsil eden örnek cümleler:

Olumlu cümleler 

I have eaten: Yedim
You have eaten: Yedin

He has eaten: Yedi
She has eaten: Yedi

It has eaten: Yedi
We have eaten: Yedik

You have eaten: Yediniz
They have eaten: Yediler

Olumsuz cümleler 

I haven’t eaten: Yemedim
You haven’t eaten: Yemedin

He hasn’t eaten: Yemedi
She hasn’t eaten: Yemedi

It hasn’t eaten: Yemedi
We haven’t eaten: Yemedik

You haven’t eaten: Yemediniz
They haven’t eaten: Yemediler

Soru cümleleri 

Have I eaten? Yedim mi?
Have you eaten? Yedin mi?

Has he eaten? Yedi mi?
Has she eaten? Yedi mi?

Has it eaten? Yedi mi?
Have we eaten? Yedik mi?

Have you eaten? Yediniz mi?
Have they eaten? Yediler mi?

Olumsuz soru cümleleri 

 
Haven’t I eaten? Yemedim mi?
Haven’t you eaten? Yemedin mi?

Hasn’t he eaten? Yemedi mi?
Hasn’t she eaten? Yemedi mi?

Hasn’t it eaten? Yemedi mi?
Haven’t you eaten? Yemediniz mi?

Haven’t we eaten? Yemedik mi?
Haven’t they eaten? Yemediler mi?

Present perfect ile başkalarının sorduğu sorular burada ve burada örneklerle açıklanmış. Önem arz eden detaylara bakarak ilerleyelin.

Present perfect tense’in önemi ve derin detayları

Present perfect tense ile asıl anlatılmak istenen geçmişteki zaman’ın önceliği veya önemi değil, o anda yaşanan olayın şu andaki olayla bağlantılı olmasıdır. Veya şöylede söyleyebiliriz ; Geçmişteki hareketin etkisinin, şu ana etki etmesi söz konusuysa, yani olayın an’a etkisi varsa ve bunun altını çizmek istiyorsanız present perfect tense kullanırsınız. Ayrıca, Present perfect tense, İngilizce’de hareketlerin, özellikle yakın zamanda vuku bulduğunun altını çizmek veya olayların etkisinin hala sürdüğünü anlatmak istediğimiz durumlarda da kullandığımız zamandır. Ancak an ile bağlantısı yoksa simple past tense kullanılır.

Geçmişte olan (ki bu uzak geçmiş de olabilir) ancak günümüze (anda) etkisinin söz konusu olduğu durumları değerlendirelim. Örneğin 1 yıl önce yediğiniz bir yemeğin halen aklınızda kalan tadı, an için önemli ve o anla bağlantılı ise present perfect tense kullanırız. Yukarıda, üçüncü paragraftada bahsettiğimiz üzere, teoride simple present tense ile Türkçeye aynı şekilde çevrilse de, pratikte anlamsal açıdan farklıklar gösterir. Ancak konumuz nasıl tercüme edildiği değil nasıl kullanıldığı neye istinaden söylenildiğidir.

Deneyimlerin ne kadar geçmiş olduğunun bir önemi olmadan present perfect kullanırız. Örneğin Brezilya mutfağından veya çin mutfağından yediğiniz bir yemek sizin için deneyimdir. Olup bitmiş olmasından bahsetmiyoruz. Bunu söylemeniz gereken zaman geldiğinde karşı tarafa vermek isteğiniz asıl mesaj çok önemli… Yani neye istinaden söylenildiği.

Present perfect tense an ile bağlantısı, etkiler, deneyimler ve Türkçe karşılıkları

Canlı bir örnek: Bir arkadaşınızla beraber yürüyorsunuz ve ikinizde acıktınız… arkadaşınız size ‘canım lahmacun çekti’ ‘lahmacun mu yesek?’ Dediğinde, ve sizde 3 – 4 gün önce lahmacun yemiş ve o an lahmacun yemek istemiyorsanız, (yani 3 4 gün önce yenilen lahmacunun şu an ile bağlantısı varsa) Şöyle diyebilirsiniz:

1- Ben bu hafta, lahmacun yedim: I have eaten lahmacun this week

Veya

2-Ben 3 gün gün önce lahmacun yedim: I ate lahmacun 3 days ago

Dikkat: Her iki durumda da cümlelerin Türkçesi, bizim dilimizde -di li geçmiş zaman ile tercüme edilmiş. Çünkü 1 numaradaki aksiyonlar bütünüyle vermek istediğimiz mesajı tanımlayacak ekstra başka bir zaman kuralımız yok. Buna ihtiyacımız da yok. Ancak aksiyonlar bütünü bize o anda söylemek istediğimizin, İngilizcedeki present perfect tense kurallarıyla örtüştüğünü gösteriyor. Böylece Türkçede asıl söylemek istediğimiz 1 numaralı örnekteki -di li geçmiş zamandır. Bu sadece dil öğrenirken edinebileceğiniz bir farkındalıktır. Ve farketmesi zaman alır. Bu bağlamda ikinci cümle yanlış değildir ama verilmek istenen mesajı göz önünde buluncurunca, doğru da olmayacaktır.

Zaman farkındalığı ve dilsel istisnalar

Bu dili sonradan öğrenmiş biri olarak siz benzeri bir anda ‘I ate lahmacun 3 days ago’ derseniz ne olur? Hiç bir şey olmaz, karşıdakinin ana dili İngilizce ise olayın anla bağlantısını anında anlar ve dediğiniz cümlenin yanlışlığına bile takılmaz. Çoğu zaman bunu fark etmezler bile. Ama bir native speaker aynı durumda 3 gün önceki olayın etkisinin şu ana olan etkisinin altını çizmek istediği için I have eaten lahmacun this week demeyi otomatik olarak tercih edecektir. Biz böylesi bir zaman için ayrı bir tense’e sahip değiliz. Bu avantaj veya dezavantaj da değildir. Farklı dillerin, kendi dilimize çevirdiğimizde beklenmedik veya anlaşılması güç ayrıntıları olabilir. Bu gibi detayların çoğunlukla zamanla öğrenilmesi makbul olanıdır.

Başka bir canlı örnek: İşten eve döndünüz, anneniz veya babanız iş yerinizdeki herhangi bir olaya istinaden, örneğin bir zam meselesi için, ‘patronunla konuştun mu?’ diye sorduğunda, bu olayın konuştuğunuz anla bağlantısı olduğu için yine present perfect tense kullanırız.

Have you spoken to your boss veya Have you spoken to the boss?

Yes, I have spoken to my boss veya I have spoken to the boss

Veya, şöyle bir muhabbet gelişti: Bir arkadaşınızın ofisine gittiniz. Ofiste Ayşe diye bir kızla konuştunuz tanıştınız. Ve bunu bir başkasına anlattınız. Daha sonra yine aynı şirkete gittiniz ve bunu anlattığınız kişi size, ‘Ayşe’yi de gördün mü‘ diye sordu.

Burada söz konusu görme hareketinin an ile bir bağlantısı olabilir ancak spesifik detaylar net değil. Zaten tamda burada sormak istediğiniz soruyu ne niyetle sorduğunuz da çok önemli. Yani Ayşe ile ilgili bir süreç var mı ? Ayşe’yle ilgili konuşulmuş mu? İngilizce ‘de present perfect ile sormanız için anla bir bağlantısı var mı? Soru: have you seen Ayşe de olabilir Did you see Ayşe de olabilir. Detaylar verilmiş olsaydı bizde bilebilirdik. Bunu sadece bu durumu konuşan 2 kişi bilecektir.

Present perfect tense’in matematiksel olarak doğru kullanılması için anlaşılır kurallar

İçselleştirilmesi gereken, zamana bırakılması gereken istisnalara ve detayları anlatmaya çalıştık. Ancak anlamadıysanız, en azından cümlenizi doğru kurduğunuzdan emin olmanızı sağlayacak maddelerle ilerleyelim

1- Hareketin bittiği ama zamanın bitmediği durumlarda

ACTION  FINISHED   TIME  NOT  FINISHED

Ne demek bu: Hareketin bittiği, zamanın bitmediği durumlardan kasıt, hareketin mantıksal olarak bitebilmesi ancak anda yaşanan olayın etkisinin bitmemesidir. Yani kullndığınız yanlış zaman zarfı cümlenin yanlış olmasını sağlar. Elbette zaman biter ancak mantıksal açıdan ‘Bu Hafta’ dediğinizde hep bu hafta içinde olursunuz. Veya bu gün, bu ay, bu yıl dediğinizde hep o zaman zarfı içindesinizdir ve o zaman bitmeyen zamandır (süregelen zaman). Bu yüzden preset perfect tense ile ‘yesterday, last week, 2 hours ago, gibi geçmişte kalmış bir zaman dilimi kullanmayız. Bizim dilimizin parametreleriyle kıyaslanabilir ama dilimizin matematiğinde anlaşılması için detaylar istenir.

örnek:

I have spoken English today: Demek doğrudur. Bugün biter mi? söylediğiniz cümlede bugün derseniz, bugün sınırları içindesinizdir ve bugün asla bitmez. (Bugün, İngilizce konuştum)

I have spoken English yesterday: Demek yanlıştır. Dün bitmiş bir zamandır ve bitmiş zamanlar present perfect tense’in doğasına aykırıdır. Varoluş prensibine ters düşer. Mantıken zamansal sürecin ve etkisinin bitmemişliğine vurgu yapan present perfesct ile bitmiş bir zaman kullanamazsınız. 

2- Belirsiz zamanlarda

indefinite time: belirsiz zaman /

ever : hiç (olumlu ve çoğunlukla soru cümlelerinde)

never: hiç, asla (Olumsuz cümlelerde)

Ne demek bu: Zaman, dil bilgisel açıdan kendi içinde farklı kategorilerde incelenir. İngilizcede belirsizlik bildiren ‘Ever ve Never’ yine present perfect ile kullanılır. ‘Ever ve Never: hiç, asla anlamlarına gelir ve bu zamanlar adlarından da anlaşıldığı gibi belirsiz zamanlardır. (Zaman zarflarıyla alakalı daha fazla bilgi için bu ?linkten bilgi edinebilirsiniz.) Hiç kelimesi bir zaman zarfıdır ancak belirsizliği temsil eder.

örnek:  

Have you ever been to Canada? Hiç Kanada’ya gittin mi ? (Kanada’da bulundun mu?)

I have never been to Canada: Hiç Kanada’ya gitmedim

Veya, I have never seen him : Onu hiç görmedim

Ya da I have never been to Canada: Kanada’ya hiç gitmedim

3- Herhangi bir zaman kullanmadığımızda

Buna çok dikkat etmek gerekiyor çünkü asıl olayda bu ya. Zaman kullanmadığımızda bile, o anda söylediğiniz şeyin deneyime mi, yoksa şu anda olanla bağlantısına mı değiniyoruz bu önemlidir. Zaman zarfı olmadan kullanılması demek olayla veya süreçle bağlantısı olmadığı anlamına gelmez.

örnek:

I have eaten too much: Çok yedim (muhakkak anla bağlantı kurarak söylemişsinizdir. Belki karnınız ağrıdı veya kötü hissediyorsunuz)

Veya

Has the spring ended: İlkbahar bitti mi? Yok 3 tane daha var diye cevaplamazsınız değil mi? Bu soruyu nasıl algıladığımız çok önemli yani! Öncelikle şunu fark edin! Bu soruyu durduk yere sormazsınız. Sorduğunuzda da doğal olarak an ile bağlantısı vardır.

4- Süreç toplamı 

For, since , before, up to now, just already kelimeleriyle sürecin kendisini veya toplamını belirttiğimiz durumlarda da present perfect tense kullanılır

for: süreç

since: -den beri

before: önce

up to now: şimdiye kadar

just: henüz, sadece,

already: zaten hali hazırda

Bu zarfların genel olarak süreci temsil ettiği ortada.

Herhangi bir yerde ne kadar zamandır çalıştığınız, katıldığınız, bulunduğunuz veya yaşadığınız zamanın totalini belirtmek istediğiniz zamanların genel olarak anla bağlantısı olmasada etkisi devam etmektedir diye düşünebilirsiniz. Ve öyleyse present perfect kullanırsınız, değilse simple past tense. Örneğe bakalım.

I have lived in London for 8 years: 8 yıl londrada yaşadım

Yukarıdaki cümlenin Türkçesine baktığımızda yine -di’li geçmiş zaman ile çevirdik. Kişinin ne demek istediğini sürecin, diyalogun kendisinden anlarız. Kişiyle birlikte Türkiye’deysek, kişinin daha önce Londra’da 8 yıl yaşadığını ve hatta sormamışsak tekrar gidip gitmeyeceğini de bilemeyiz. Ancak bu cümlenin İngilizcesinden kişinin halen orada yaşadığını anlarız. Diyalog büyük ihtimalle Londra’da vuku bulmuş olabilir. Ayrıca dikkat anlatılmak istenen ve etkisinin halen devam ettiği total bir süreç var.

Örneğin şu soruya bakınız. Bu soru açık bir şekilde sürece vurgu yapmaktadır.

How long have you studied at this school: Bu okulda ne kadar çalıştın?

Türkçesi yine yukarıdaki örnektekiyle aynı yani -di li geçmiş zamanla çevrilmiş. Ancak asıl sorulanın yine zaman toplamı olduğu ortada.

I have just eaten: Daha yeni yedim (vurgu sürece yapılmakta)

I have already eaten: Yedim bile (vurgu yine anla bağlantılı sürece yapılmakta)

Bu konuyu halen anlamadıysanız, hiç dert etmenize gerek yok. Çünkü dil öğrenirken bir konuyu anlamak, özellikle de present perfect gibi bizim dilimize olmayan bir zamanı anlamak, bazen total bir sürecin sonucunda gerçekleşebilir. Çoğu zaman belirttiğim üzere, yine, detayları kendi ana dilimizde fark etmeye başlayınca anlarız. Yani bazı ince detaylar anlatılınca değil, siz fak ettiğinizde, yani hazır olduğunuzda anlaşılır. 

Present perfect tense : Mevcut mükemmel zaman demek mi?

Present perfect tense: yakın geçmiş zaman veya belirsiz geçmiş zaman veya Google translate ile kontrol ederseniz ‘etkisi hala süren geçmiş zaman’ olarak çevrildiğini görürsünüz. Aslında Google translate’in kendisi onu böyle çevirmezdi. Bilen kişiler tarafından Türkçe karşılığı manüel olarak eklenmiş oldugu gayet anlaşılıyor. Konuya girmeden önce şu tercüme sonuçlarına bakınız lütfen.

Google çeviri ile alakalı şu İngilizce yazıya da bakabilirsiniz. https://englishturkiye.com/do-you-speak-english-or-google/

İngilizce öğrenmeye yeni başlayanlar için şimdiki zaman (Present Continuous Tense) ve geniş zaman (Present Simple Tense) konuları, İngilizce dilbilgisinin temelini oluşturan ve genellikle ilk öğretilen iki önemli zamandır. Zira bu iki zaman yapısı, tüm dünya dillerinde iletişimin ve gündelik konuşmaların temelini oluşturur.

Bu kapsamlı rehberde, hem İngilizce şimdiki zaman hem de İngilizce geniş zaman konularını derinlemesine inceleyecek, aralarındaki farkları ve ortak kullanım alanlarını ortaya koyacağız. Çünkü bu iki İngilizce zaman kipi, hem ana dilimiz Türkçede hem de diğer dillerde sıklıkla iç içe geçer ve zaman kayması denilen özel durumlarla birbirlerinin yerine kullanılabilirler. Bu duruma ‘zaman kayması’ adı verilir. Örneğin: ‘yarın geliyorum’ veya ‘yarın gelirim’ cümleleri, anlamsal olarak gelecek zamanı ifade eden ancak farklı zaman kipleriyle kurulan cümlelerdir. Bu nedenle, konuyu dikkatle takip etmeniz halinde, İngilizce şimdiki zaman ve geniş zaman arasındaki incelikleri, özellikle de zaman kayması olgusunu tüm detaylarıyla kavramış olacaksınız.

İngilizce şimdiki zaman (Present Continuous Tense), adından da anlaşılacağı gibi, ‘şu anda yapılan iş, oluş ve hareketleri‘ ifade etmek için kullanılır. Türkçe’de ‘-yor’ ekinin fiilin sonuna eklenmesiyle şekil alır.

Örneğin: okuyor, yürüyor, yazıyor gibi. İngilizce’de ise fiilin köküne ‘-ing’ eki getirilerek fiil çekimi yapılır. Örneğin: reading, walking, writing gibi. Bu ‘-ing’ eki, Türkçe’deki ‘-yor’ ekine birebir karşılık gelir.

İngilizce geniş zaman (Simple Present Tense) ise, adından da anlaşılacağı üzere, ‘genel olarak yapılan eylemleri, alışkanlıkları, gerçekleri veya rutinleri‘ ifade etmek için kullanılır. Türkçe’de ‘-ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür’ gibi geniş zaman eklerinin fiil köküne eklenmesiyle oluşur.

Örneğin: yapar, çizer, kaldırır, bilir, okur, görür. İngilizce geniş zamanda fiiller sadece ‘he, she, it’ gibi üçüncü tekil şahıslar söz konusu ise kök fiilin sonuna ‘s’ harfi gelir. Diğer şahıslarda ise sadece kök fiil (yalın hali) kullanılır. Detaylı örnekler ilerleyen bölümlerde…

İngilizce’de şimdiki zaman, geniş zaman ve zaman kayması konuları birbiriyle bağlantılı olduğu için birlikte öğrenilmesi ve anlaşılması büyük önem taşır. Keza Türkçe’de de şimdiki zaman ve geniş zaman, sıklıkla zaman kaymasına uğrayarak bir arada kullanılır. Çoğumuz bunu bilir ama farkında olmadan kullanırız ve İngilizceyi veya bir başka dili öğrenirken bu farklılığın bilincine varırız. Bu bağlamda, yabancı dil eğitimi kişinin kendi dilindeki farkındalığını da artıran zenginleştirici bir süreçtir. Şimdi konuları sırasıyla inceleyelim.

İngilizce Şimdiki Zaman: Present Continuous Tense Detayları

İngilizce Şimdiki Zaman (Present Continuous Tense) Formülü

S + am-is-are + V + ing (Tek formülle 4 cümle yapısı)

Yukarıdaki formüle bakacak olursak, cümleleri önce özne, ardından am, is, are yardımcı fiilleri ve son olarak fiilin ‘-ing’ eki almış şekliyle oluştururuz. Bu gramer kuralı oldukça basittir.

Yine aynı formülle 4 farklı türde cümle kurabiliriz: olumlu cümle, olumsuz cümle, soru cümlesi ve olumsuz soru cümlesi. Hemen örneklere bakalım:

Olumlu Cümle Örnekleri (S + am-is-are + V + ing)

Öznenin ardından ‘am, is, are’ yardımcı fiilleri ve fiilin ‘-ing’ eki almış hali:

I am writing a paragraph – Ben bir paragraf yazıyorum
You are writing a letter – Sen bir mektup yazıyorsun
He is writing a note – O bir not yazıyor (erkekler için: He)
It is working well – O iyi çalışıyor (‘it’ genelde cansız bir nesneyi veya hayvanı temsil eder)
She is writing an email – O bir e-posta yazıyor (bayanlar için: She)
We are running on the road – Biz yolda koşuyoruz
You are listening to music – Siz müzik dinliyorsunuz (‘listen’ fiili genelde ‘to’ edatını alır)
They are painting the walls – Onlar duvarları boyuyorlar

Olumsuz Cümleler (S + am-is-are + not + V + ing)

Öznenin ardından ‘am, is, are’ yardımcı fiilleri, sonra ‘not’ eki ve son olarak fiilin ‘-ing’ eki almış hali:

I am not writing an email – Bir e-posta yazmıyorum
You are not telling a story – Sen bir hikaye anlatmıyorsun
He is not reading a book – O bir kitap okumuyor
She is not cleaning the window – O pencereyi temizlemiyor
It is not working well – O iyi çalışmıyor
We are not speaking French – Biz Fransızca konuşmuyoruz
You are not learning French – Siz Fransızca öğrenmiyorsunuz
They are not speaking Persian: Onlar Farsça konuşmuyor.

Soru Cümleleri (am-is-are + S + V + ing)

‘Am, is, are’ yardımcı fiilleri başta, ardından özne ve son olarak fiilin ‘-ing’ eki almış hali:

Am I writing an email – Ben bir e-posta mı yazıyorum?
Are you writing a letter – Sen bir mektup mu yazıyorsun?
Is he writing a poem – O bir şiir mi yazıyor?
Is she watching tv – O TV mi izliyor?
Is it writing – O yazıyor mu?
Are we playing football – Biz futbol mu oynuyoruz?
Are you playing tennis – Siz tenis mi oynuyorsunuz?
Are they walking in the garden – Onlar bahçede mi yürüyor?

Olumsuz Soru Cümleleri (am-is-are + not + S + V + ing)

‘Am, is, are’ yardımcı fiilleri başta olup ‘not’ ekiyle özneye bitişir (kısaltılmış formları tercih edilir) ve ardından fiilin ‘-ing’ eki almış hali:

Am I not speaking Japanese – Ben Japonca konuşmuyor muyum?
Aren’t you reading this book – Sen bu kitabı okumuyor musun?
Isn’t he writing in Italian – O İtalyanca yazmıyor mu?
Isn’t she giving you the book – O, kitabı sana vermiyor mu?
Are not we playing basketball – Biz basketbol oynamıyor muyuz?
Aren’t you watching the birds – Siz kuşları izlemiyor musunuz?
Aren’t they joining the game – Onlar oyuna katılmıyorlar mı?

İngilizce Geniş Zaman: Simple Present Tense Detayları

İngilizce geniş zaman (Simple Present Tense), öğrencilerin sıklıkla karıştırdığı oysaki üzerinde en çok durulması ve hatta dilinize pelesenk olması gereken önemli bir İngilizce zaman kipidir. Bu zamanda, ‘Do’ ve ‘Does’ yardımcı fiilleri, cümleleri soru ve olumsuz yapmak için devreye girer. Bu yardımcı fiillerin kullanımı, geniş zamanın anahtar özelliklerinden biridir.

Geniş zaman için aşağıdaki formülleri göz önünde bulundurunuz. Şimdiki zaman formülünde görüldüğü gibi tüm ögeler tek bir formülde bir araya gelemiyor, bu yüzden 4 farklı formülü ayrı ayrı incelememiz gerekiyor.

İngilizce Geniş Zaman (Simple Present Tense) Formülleri:

S + V (Birinci, ikinci ve üçüncü çoğul şahıslar için olumlu cümle formülü)

S + V + s/es (Üçüncü tekil şahıslar (he, she, it) için olumlu cümle formülü – fiil ‘s/es’ takısı alır)

Do/Does + S + V (Soru cümlesi formülü)

Don’t/Doesn’t + S + V (Olumsuz cümle formülü)

Şimdi örneklere bakalım;

İngilizce Geniş Zaman Olumlu Cümleler (S+V ve S+V+s/es)

Aşağıdaki olumlu cümle örneklerinde ‘he, she, it’ şahıslarının fiillerinin ‘-s’ takısı aldığına dikkat edin:

I write articles – Ben makaleler yazarım
You share posts – Sen gönderiler paylaşırsın
He drives a car – O bir araba sürer
She draws pictures – O resimler çizer
We visit parks: Biz parkları ziyaret ederiz
You travel by buses – Siz otobüslerle seyahat edersiniz
They speak Persian: Onlar Farsça konuşurlar

İngilizce Geniş Zaman Olumsuz Cümleler

Simple Present Tense ile bir cümleyi soru veya olumsuz yapabilmek için ‘do ve does’ yardımcı fiilleri devreye girer. Üçüncü tekil şahıslar için ‘does’, diğer şahıslar için ‘do’ kullanılır. Şimdi aşağıdaki örneklere bakalım:

I don’t write articles – Ben makaleler yazmam
You don’t share posts – Sen gönderiler paylaşmazsın
He doesn’t drive a car – O bir araba sürmez
She doesn’t draw pictures – O resimler çizmez
We don’t visit parks – Biz parkları ziyaret etmeyiz
You don’t travel by buses – Siz otobüslerle seyahat etmezsiniz
They don’t speak Persian – Onlar Farsça konuşmazlar

İngilizce Geniş Zaman Soru Cümleleri (Do/Does + S + V)

Geniş zamanda soru cümlesi oluştururken ‘Do’ veya ‘Does’ yardımcı fiilleri cümlenin başına gelir:

Do I write articles? – Ben makaleler yazar mıyım?
Do you share posts? – Sen gönderiler paylaşır mısın?
Does he drive a car? – O bir araba sürer mi?
Does she draw pictures? – O resimler çizer mi?
Do we visit parks? – Biz parkları ziyaret eder miyiz?
Do you travel by buses? – Siz otobüslerle seyahat eder misiniz?
Do they speak Persian? – Onlar Farsça konuşurlar mı?

İngilizce Geniş Zaman Olumsuz Soru Cümleleri (Don’t/Doesn’t + S + V)

(‘Do not’ ve ‘Does not’ kısaltmaları başa gelirse otomatik olarak olumsuz soru olur.)

Don’t I write articles – Ben makaleler yazmaz mıyım?
Don’t you share posts – Sen gönderiler paylaşmaz mısın?
Doesn’t he drive a car – O bir araba sürmez mi?
Doesn’t she draw pictures – O resimler çizmez mi?
Don’t we visit parks – Biz parkları ziyaret etmez miyiz?
Don’t you travel by buses – Siz otobüslerle seyahat etmez misiniz?
Don’t They speak Persian: Onlar Farsça konuşmazlar mı?

Lütfen ‘do, does’ yardımcı fiillerinin geniş zamanda cümleyi soru, olumsuz ve olumsuz soruya dönüştürmek için hayati öneme sahip olduğunu özellikle aklınızdan çıkarmayın. ‘Do’ ve ‘does’, geniş zamanda genel tetikleyici yardımcı fiillerdir. Geniş zamanda soru soracağımız zaman, cümle mutlaka ‘do’ veya ‘does’ ile başlayacaktır. Birçok dil öğrenen bunu kağıt üstünde görünce bilir ancak konuşma aşamasında çoğunlukla akıldan çıkabilir. Bu yüzden dilinize pelesenk etmeniz gerekir diye önemle belirttim. Cümlenin ‘Do, does’ veya ‘Am, is, are’ ile mi başladığını, pat diye aklınıza gelecek kadar hızlı olmaya çalışmak, iyi bir İngilizce konuşucusu olmanız yolundaki önemli adımlardan biridir. Bu da şimdiki zaman ve geniş zaman konularını çok net anlamış olmaktan geçer. Bu İngilizce gramer kurallarını içselleştirmek, pratik İngilizce becerilerinizi artıracaktır.

Zaman Kaymasına Çok Dikkat Edin!

Şimdi de bu iki zamanın, birbirinin yerine veya gelecek zamanın yerine kullanıldıkları veya farklılık gösterdikleri ‘zaman kayması’ meselesini derinlemesine anlamaya çalışalım.

Zaman kayması, dilbilgisel olarak farklı bir zaman kipini, anlamsal olarak başka bir zamanın yerine kullanma durumudur. Bu durum, gramer kurallarının ötesinde, dilin doğal akışında ortaya çıkan ve çoğu zaman tartışmaya açık olabilen bir esneklik göstergesidir. Ancak söz konusu bir dil öğrenmek ise ‘zaman kayması’ meselesi çoğu öğrenci için sıkıntı olabilmektedir. Çünkü öğrenci, kendi dilinde bugüne kadar fark etmediği veya dikkat etmediği bu meseleyle bir yabancı dil öğrenirken yüzleşir. Ne demek istediğim aşağıdaki örneklerle daha da netleşecektir.

‘Yarın geliyor musun?’ sorusuna bakalım!

‘Yarın geliyor musun’ cümlesi, matematiksel gramer kurallarından bağımsız çalışır ve ‘yarın gelecek misin’ şeklindeki gelecek zaman yapılı soruyu temsil eder. Ama bazılarımızın kullanım şekli ‘yarın gelecek misin’ değil de ‘yarın geliyor musun’ şeklinde olabiliyor.

Veya daha başka bir örneğe bakalım, birilerine genelde yaptığı bir şeyi soracağımız zaman, örneğin:

‘Kitap okur musun’ yerine ‘Kitap okuyor musun’ demeyi tercih ederiz.

Veya ‘Spor yapar mısın’ yerine ‘Spor yapıyor musun’ demeyi yeğleriz.

Zaman kaymasını temsil eden bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Dilbilgisel zaman olarak ‘yanlış’ sayılabilecek bu seçimlerde, cümlelerin zamanı otomatik olarak kayar. Yani birisi size ‘spor yapıyor musun’ veya ‘kitap okuyor musun’ diye sorduğunda, biz bunu otomatik olarak o anda yapıp yapmadığımızı değil, genel olarak bu aktiviteyi yapıp yapmadığımızı sorduklarını anlarız. Ve bu durum, birçok dilde aynı şekildedir. Yani İngilizce’de de zaman kayması vardır ve birileri size durduk yere o anda yapmadığınız halde şimdiki zamanlı bir soru soruyorsa, o cümle de zaman kaymasına uğramış bir cümledir. Bu durum, İngilizce cümle yapısını ve fiil çekimlerini anlamanın bir parçasıdır.

Örneğin:

‘Are you coming to school tomorrow?’ sorusu, bizim dilimizde ‘Yarın okula geliyor musun?’ diye çevrilebilir. Ancak yukarıda da bahsettiğimiz gibi, bu soru ‘yarın okula gelecek misin?’ şeklinde, gelecek zamanlı cümlenin anlamına tekabül eder. Dillerde bu tarz esneklikleri zaman kayması olarak niteleriz. Anlamsal açıdan yanlış değillerdir, sadece dilin doğal kullanımının bir sonucudurlar.

Karşılaştırmalı Dil Değişkenleri ve İstisnalar

Şimdiki Zaman Kayması Örnekleri

Şimdi de hem bizim dilimizde hem İngilizce’de farklılıklar gösteren bazı önemli örneklere bakalım:

Örneğin: ‘I love you’ cümlesini tam olarak çevirdiğimizde ‘seni severim’ cümlesini elde etmemiz gerekir.

Ancak biz bu cümleyi ‘Seni seviyorum’ olarak tercüme ediyoruz.

Oysaki bildiğimiz kurallara göre, ‘seni seviyorum’ cümlesinin tam çevirisi ‘I am loving you’ olmalıydı. Bu, Türkçe’deki şimdiki zaman kullanımının bir istisnasıdır.

Bu istisnai durumda asıl zaman kayması bizim dilimizde yaşanmaktadır. Çünkü ‘seni seviyorum’ cümlesi zaten şimdiki zamanlı bir cümle değildir, geneli temsil etmektedir. Ancak biz bu ifadeyi şimdiki zamanla söylemeyi tercih etmişiz. Çünkü bazı ifadeler kendi zamanının ötesini veya genelini temsil eder. Bu durum, İngilizce dilbilgisinin nüanslarını anlamak için önemlidir.

Cümlenin zamanı olarak algıladığımız şey zaten sadece seslerin şekil alma biçimleri ve bunların kağıda dökülüp, resmiyet kazanıp, o şekilde kabul görmüş halleridir. Bu bağlamda şimdiki zamanlı bir yapıyla kullandığımız ‘Seni seviyorum’ cümlesini kullandığımız anda, daha doğrusu bu cümleyi birine söylediğimiz anda, biz onu sadece o anda mı seviyoruz? Veya bunu o anki zaman için geçerli olduğunu mu düşünüyoruz? Tabii ki de hayır, keza sevmek olgusu geniş zamanlı, sürekli bir olgudur. İşte bu tarz istisnai durumlar İngilizce ve Türkçe dil çiftinde farklılıklar gösteriyor. Biz şimdiki zamanı tercih ederken onlar geniş zamanı tercih etmiş.

Geniş Zaman Kayması Örnekleri

I see: Görüyorum (Oysaki ‘görürüm’ diye tercüme etmemiz gerekmez miydi? Görmek süreklilik içeren bir olgudur, çünkü göz sürekli görür.)

I understand: Anlıyorum (oysaki ‘anlarım’ diye tercüme etmemiz gerekirdi değil mi?)

I know: Biliyorum (bunu da ‘bilirim’ diye tercüme etmemiz gerekirdi)

Sonuç ve İpuçları

Evet arkadaşlar, zaman kayması konusu fark ettiğiniz üzere dilin daha da derinlerinde gizli, kısmen felsefi düzeyde tartışma başlatacak kadar da ayrıntılı. Ancak İngilizce öğrenim sürecinde bu derin mevzular hususunda, özellikle şimdiki zaman ve geniş zaman gibi iki en önemli zamanı öğrenirken yukarıda bahsettiğimiz basit gramer kurallarını göz önünde bulundurarak öğrenmek ve aradaki farkın iyice farkına varmamız gerekir. Bu temel bilgileri pekiştirmek, İngilizce eğitimi yolculuğunuzda size büyük kolaylık sağlayacaktır.

Konunun Detaylı Video Anlatımı