İngilizcede -s Takısı: Geniş Zamanda He, She, It Kuralı
Geniş zamanda he, she, it öznesiyle fiile gelen -s takısı: -s, -es, -ies yazım kuralları, has ve does istisnaları, olumsuz ve soruda -s’in neden kaybolduğu ve İngilizcedeki -s’in üç ayrı işi.
Türkçede fiil, işi kimin yaptığını zaten kendi içinde söyler. “Giderim”, “gidersin”, “gider” — her şahsın kendine ait bir eki vardır, karıştırmak neredeyse imkânsızdır. İngilizce bunun tam tersini yapar: geniş zamanda fiil altı şahsın beşinde hiç değişmez, sadece he, she ve it öznesiyle sonuna küçücük bir -s eklenir. Tek harf. Ve tam da bu yüzden gözden kaçar.
Bu yazı sadece o -s takısını anlatıyor. Geniş zamanın ne anlattığını, hangi zaman zarflarıyla kullanıldığını ve şimdiki zamandan farkını merak ediyorsanız geniş zaman konu anlatımı yazısına bakın. Burada üç soruya cevap vereceğiz: bu -s nereye gelir, nasıl yazılır, ne zaman ortadan kaybolur?
Kural: -s Sadece He, She, It İçin
Geniş zamanda fiilin yalın hali her özneyle aynı kalır. Tek istisna üçüncü tekil şahıstır:
| Özne | Fiil | Örnek cümle |
|---|---|---|
| I | work | I work in Ankara. |
| You | work | You work very hard. |
| He / She / It | works | She works at a bank. |
| We | work | We work together. |
| They | work | They work on Sundays. |
Tablodaki tek fark üçüncü satırda. Gerisi hep aynı kelime. Şahısların mantığını baştan tazelemek isterseniz İngilizcede şahıslar ve am, is, are yazısı iyi bir başlangıç.
Önemli bir ayrıntı: bu kural sadece he, she, it kelimeleriyle sınırlı değil. Yerine bu üç zamirden biri konabilen her tekil özne aynı kuralı uygular. Ali works at home. My brother lives in İzmir. The dog barks every night. Üçü de tekil, üçü de -s alıyor.
Yazım Kuralları: -s, -es, -ies
Çoğu fiile sadece -s eklenir, ama bazı sonlar ek değişikliği ister:
| Fiilin sonu | Ek | Örnekler |
|---|---|---|
| Normal fiiller | -s | play → plays, read → reads, like → likes |
| -s, -ss, -sh, -ch, -x | -es | watch → watches, wash → washes, kiss → kisses, fix → fixes |
| Sessiz harf + y | y düşer, -ies | study → studies, cry → cries, fly → flies |
| Sesli harf + y | -s | play → plays, buy → buys, enjoy → enjoys |
| -o | -es | go → goes, do → does |
| Düzensiz | tamamen değişir | have → has |
Dikkat edilecek iki nokta var. Birincisi: y harfinden önce sesli harf varsa y düşmez. study → studies ama play → plays. Türk öğrencilerin sık yazdığı studys ve plaies bu kuralın iki yönden de yanlış uygulanmasıdır.
İkincisi: -es eki bazen fazladan bir hece getirir. watch tek hecedir, watches iki hece okunur. Aynı şekilde washes, kisses, fixes. Buna karşılık goes ve does tek hece kalır, sadece yazımları -es alır.
Olumsuz ve Soruda -s Kaybolur
Bir cümlede bu -s yalnızca bir kez görünebilir. Olumsuz ve soru cümlelerinde yardımcı fiil does devreye girer ve -s’i o üstlenir: does zaten do + s demektir. Dolayısıyla asıl fiil yalın haline döner.
| Cümle türü | Yapı | Örnek |
|---|---|---|
| Olumlu | She + fiil+s | She watches TV every night. |
| Olumsuz | She + doesn’t + yalın fiil | She doesn’t watch TV. |
| Soru | Does + she + yalın fiil | Does she watch TV? |
| Kısa cevap | Yes / No + does | Yes, she does. / No, she doesn’t. |
Yani He doesn't goes ve Does he goes? diye bir şey yoktur. Doğrusu He doesn't go ve Does he go? şeklindedir. Bunu akılda tutmanın en kolay yolu şu cümle: -s ya fiildedir ya does‘tadır, ikisinde birden olmaz.
Ne Zaman Kullanılır?
Üçüncü tekil -s’i en çok başkalarından bahsederken kullanırsınız: ailenizi, arkadaşlarınızı, iş yerinizi, havayı anlatırken. Günlük hayattan örnekler:
My father works at a hospital.(Babam bir hastanede çalışır.)She gets up at seven every morning.(O her sabah yedide kalkar.)It rains a lot in Rize.(Rize’de çok yağmur yağar.)The bus leaves at eight o'clock.(Otobüs saat sekizde kalkar.)My sister studies English every evening.(Kız kardeşim her akşam İngilizce çalışır.)He has two children.(Onun iki çocuğu var.)My wife never drinks coffee after six.(Eşim altıdan sonra asla kahve içmez.)
Son örneğe dikkat: never anlamca olumsuzdur ama cümlenin yapısı olumludur. Ortada doesn't yoktur, o yüzden -s fiilde kalır. She never drink değil, She never drinks.
Bu kalıpları günlük rutin anlatırken bol bol tekrarlayabilirsiniz. Pratik için İngilizce günlük aktiviteler listesindeki fiilleri alıp hepsini he veya she öznesiyle yeniden kurun; -s refleksi en hızlı böyle oturur.
İngilizcede -s’in Üç Ayrı İşi Var
Kafa karışıklığının bir kısmı şuradan geliyor: aynı harf İngilizcede birbiriyle hiç ilgisi olmayan üç işi birden yapıyor.
| -s’in işi | Nereye gelir | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| Çoğul | İsme | books, cars, teachers | kitaplar, arabalar, öğretmenler |
| Üçüncü tekil fiil | Fiile | works, goes, watches | çalışır, gider, izler |
| Sahiplik | İsme, kesme işaretiyle | Ali‘s car, my mother‘s bag | Ali’nin arabası, annemin çantası |
Buradan çok işe yarayan bir kural çıkar: bir cümlede -s ya özneye ya fiile gelir, ikisine birden gelmez. My brother works. (Tek kardeş, fiil -s alır.) My brothers work. (Birden fazla kardeş, isim -s alır.) My brothers works diye bir cümle kurulamaz.
Türklerin En Sık Yaptığı Hatalar
- ✗
He go to school every day.→ ✓He goes to school every day.(Türkçede fiil zaten şahsa göre çekildiği için bu tek harf gereksiz hissettirir ve ilk düşen o olur.) - ✗
She doesn't goes out.→ ✓She doesn't go out.(-s’idoeszaten taşıyor.) - ✗
Does he works here?→ ✓Does he work here?(Aynı kural soruda da geçerli.) - ✗
My friends likes football.→ ✓My friends like football.(Özne çoğul; -s isme gitti, fiile gitmez.) - ✗
He have a car.→ ✓He has a car.(havedüzensizdir, üçüncü tekildehasolur.)
Beşinin de ortak sebebi aynı: Türkçe bize fiilin özneye göre değiştiğini öğretiyor ama bu değişimi her şahısta ayrı ayrı yapıyor. İngilizcede değişim bir tek yerde olduğu için beyin onu önemsiz sayıp atlıyor. Önemsiz değil; bu tek harf, cümlenin öznesinin tekil mi çoğul mu olduğunu söyleyen tek işarettir.
Mini Test
- My sister ________ (watch) TV every evening.
- ________ your brother like pizza? — No, he ________ (not like) pizza.
- My parents ________ (live) in İzmir, but my uncle ________ (live) in Bursa.
Cevaplar: 1. watches — 2. Does … doesn’t like (yalın fiil) — 3. live … lives (ilk özne çoğul, ikincisi tekil)
Sonuç
Üçüncü tekil -s, İngilizcenin en küçük ama en çok atlanan kuralı. Üç cümleyle özetlenebilir: he, she, it ve yerine bunlar konabilen tekil öznelerde fiil -s alır; yazımda -es ve -ies istisnaları vardır; olumsuz ve soruda -s yardımcı fiile geçer ve asıl fiil yalın kalır.
Bu kuralı ezberlemek yerine konuşurken kendinize şunu sorun: öznem tek kişi mi? Cevap evetse fiile o -s’i takın. Birkaç hafta bilinçli tekrar, bu refleksi otomatik hale getirmeye yeter.